Gdynia, miasto z morza i marzeń, stało się symbolem modernistycznej architektury lat 20. i 30. XX wieku. Te białe elewacje i funkcjonalne formy stały się świadectwem polskiego marzenia o nowoczesności. Zapraszamy na podróż przez historię, która łączy wizję, innowację i architektoniczne piękno.
Gdynia, miasto które powstało z morza i marzeń, jest jednym z najwspanialszych przykładów architektury modernistycznej w Polsce. W latach 20. i 30. XX wieku, kiedy modernizm zaczął zyskiwać na popularności na całym świecie, Gdynia była jednym z niewielu miejsc w Polsce, gdzie ten styl architektoniczny mógł się rozwijać na szeroką skalę. Wyjątkowe budynki, które wówczas powstały, do dziś zachwycają swoją prostotą, elegancją i funkcjonalnością.
Początki modernizmu w Gdyni
Modernistyczna architektura Gdyni jest nierozerwalnie związana z jej szybkim rozwojem jako portu morskiego. Decyzja o budowie portu w Gdyni została podjęta w 1920 roku, a już sześć lat później, w 1926 roku, Gdynia uzyskała prawa miejskie. To właśnie wtedy architekci tacy jak Włodzimierz Prochaska, Adam Kuncewicz czy Roman Feliński zaczęli projektować nowoczesne budynki, które miały stać się wizytówką nowego miasta. Wśród pierwszych takich projektów znalazły się budynki mieszkalne i użyteczności publicznej w rejonie dzisiejszej ul. Świętojańskiej i ul. Starowiejskiej.
Kluczowe przykłady modernizmu
Jednym z najbardziej znanych budynków modernistycznych w Gdyni jest Dworzec Morski przy ul. Polska 1, który od 1933 roku służył jako główny terminal pasażerski. Jego białe elewacje i dynamiczna forma przypominająca statek były symbolem otwartości miasta na świat. Innym znakomitym przykładem jest budynek Banku Gospodarstwa Krajowego przy ul. 10 Lutego 24, zaprojektowany w 1936 roku przez Mariana Lalewicza. Elegancki, prosty i funkcjonalny, doskonale wpisuje się w zasady modernizmu.
Anegdota związana z budynkiem Banku Gospodarstwa Krajowego mówi, że architekt Lalewicz, pragnąc podkreślić nowoczesność projektu, zasugerował, aby wewnętrzne schody wykonane zostały z marmuru przywiezionego z Włoch. Ostatecznie, by zredukować koszty, zdecydowano się na miejscowy surowiec, co nie umniejszyło jednak elegancji wnętrz.
Wizjonerzy i ich dzieła
Architekci Gdyni mieli wizję miasta, które będzie nie tylko nowoczesne, ale także funkcjonalne. Władysław Orłowski, projektant osiedla mieszkaniowego przy ul. Abrahama, eksperymentował z nowymi formami urbanistycznymi, które miały poprawić jakość życia mieszkańców. Jego projekty charakteryzowały się dużą ilością zieleni i przestronnością wnętrz.
Kolejnym przykładem jest budynek PLO przy ul. 10 Lutego 23, który stał się ikoną gdyńskiego modernizmu. Zbudowany w 1937 roku, posiadał nowatorskie rozwiązania takie jak przeszklenia i płaskie dachy, co było rzadkością w Polsce tamtego okresu.
Ciekawostką jest, że podczas projektowania siedziby PLO architekt Roman Feliński inspirował się nowoczesnymi budynkami w Niemczech i Szwajcarii, które odwiedził podczas studiów na Politechnice Lwowskiej.
Ciekawostki i fakty
- Gdynia często była nazywana „białym miastem” ze względu na jasne elewacje budynków.
- Pierwszym budynkiem modernistycznym w Gdyni był Dom Handlowy przy ul. 10 Lutego 9, otwarty w 1928 roku.
- Ulica Świętojańska jest znana z licznych przykładów modernistycznych kamienic.
- W 1938 roku Gdynia była jednym z najszybciej rozwijających się miast w Europie.
- Park Kolibki przy ul. Zwycięstwa jest przykładem modernistycznego podejścia do projektowania przestrzeni publicznej.
- Gdynia była miejscem Międzynarodowej Wystawy Sztuki Nowoczesnej w 1935 roku.
Jak to wygląda dzisiaj?
W 2026 roku Gdynia nadal pielęgnuje swoje modernistyczne dziedzictwo. Dziś wiele z tych budynków jest pieczołowicie odrestaurowanych i pełni funkcje użytkowe, mieszkalne oraz kulturalne. Dzięki projektom rewitalizacji, jak te na ul. Świętojańskiej, modernizm nadal pełni ważną rolę w tożsamości miasta. Gdynia organizuje coroczne festiwale architektury, które przyciągają miłośników modernizmu z całego świata, a także lokalnych mieszkańców, którzy są dumni z dziedzictwa swojego miasta. Inwestycje takie jak kompleks Art Deco przy ul. Władysława IV pokazują, jak nowoczesne projekty mogą harmonijnie współgrać z historyczną zabudową.
